• Kreu
• |
• Indeksi

Fjala e Ministrit te Financave Ridvan Bode, mbajtur ne parlament, mbi Buxhetin Faktik 2010

Buxheti i vitit 2010 ishte një eksperiencë e re në hartimin dhe zbatimin e një programi fiskal bazuar në një lidhje të drejtpërdrejtë të financimit të programeve e projekteve buxhetorë në këmbim të rezultateve konkrete dhe treguesve të matshëm. Eshtë koha që vlerësimi i zbatimit të buxhetit të bazohet jo vetëm sa i takon rigorozitetit në zbatimin e ligjshmërisë, por në radhë të parë në treguesit dhe outputet e mara nga përdorimi i fondeve publike për cdo program e projekt, çka përbën edhe nivelin më të lartë në përdorimin eficient e efektiv të fondeve publike

Diskutimi i sotem rreth buxhetit faktik të vitit 2010 merr një rëndësi jo të zakonshme dhe meriton një reflektim më specifik për vetë rethanat e veçanta të cilat kanë të bëjnë së pari me zhvillimet problematike në ekonominë globale e vecanërisht të eurozonës e vendeve rreth nesh. Për më tepër, hapja e diskutimeve më Kuvend rreth projektit të buxhetit 2012 kërkon konsiderimin e të gjitha arritjeve dhe zhvillimeve në ekonomi, parë në një kontekst dinamik e hapsinor, në mënyre që projeksionet tona të jenë adekuate dhe të mbështesin zhvillimet pozitive në perspektive.
Dhe në fakt, analiza e rezultateve të buxhetit faktik 2010 flet për një eksperiencë të re tepër pozitive veprimi në një situatë të veçantë të krizës globale, për instrumenta të përdorura me efikasitet si dhe për një rol aktiv nxitës së financave të shtetit në raport me zhvillimet në ekonominë reale.
Sipas raportit tĂ« fundit tĂ« shtatorit 2011 tĂ« FMN pas njĂ« rigjallĂ«rimi tĂ« ekonomisĂ« globale pĂ«r gjatĂ« vitit 2010, kĂ«tĂ« vit ajo po pĂ«rballet me njĂ« njĂ« fazĂ« tĂ« re, tĂ« vĂ«shtirĂ« dhe tĂ« rrezikshme. Aktiviteti global Ă«shtĂ« dobĂ«suar, pabarazia nĂ« rritjen ekonomike Ă«shtĂ« zgjeruar, besimi i agjentĂ«ve ekonomik ka rĂ«nĂ« ndjeshĂ«m si dhe janĂ« shtuar risqet negative. NĂ« perspektivĂ«n e afĂ«rt tĂ« ekonomive tĂ« vendeve tĂ« zhvilluara parashikohet njĂ« vazhdimĂ«si e ritmeve pozitive tĂ« rritjes, por njĂ« rritje e dobĂ«t nĂ« rangun e 1.5 deri nĂ« 2% nga njĂ« rritje prej 3.1% e regjistruar nĂ« vitin 2010 pĂ«r kĂ«to ekonomi. Edhe nĂ« ekonominĂ« e Bashkimit Evropian, referuar raportit mĂ« tĂ« fundit tĂ« publikuar nga Komisioni (Shtator 2011), vĂ«rehet njĂ« pĂ«rkeqĂ«sim i situatĂ«s dhe perspektivĂ«s sĂ« pĂ«rgjithshme ekonomike gjatĂ« kĂ«tij viti  krahasuar me dinamikĂ«n e vitit 2010. NdĂ«rkohĂ« qĂ« gjatĂ« vitit tĂ« shkuar (2010) ekonomia e Bashkimit Evropian regjistroi njĂ« rritje relativisht tĂ« fortĂ« dhe veçanĂ«risht gjatĂ« gjysmĂ«s sĂ« parĂ« tĂ« vitit, dhe ndĂ«rkohĂ« qĂ« dukej se ajo kishte hyrĂ« nĂ« njĂ« shteg tĂ« rimĂ«kĂ«mbjes ekonomike, vlerĂ«simi pĂ«r situatĂ«n e pĂ«rgjithshme ekonomike nĂ« BE ndryshoi ndjeshĂ«m drejt kahut negativ pĂ«rgjatĂ« vitit 2011 duke qenĂ« edhe mĂ« e zbehtĂ« ritja nĂ« 6 mujorin nĂ« vijim. Kjo perspektivĂ« e dobĂ«t ekonomike e zonĂ«s euro reflekton kryesisht: (i) dobĂ«simin e rritjes sĂ« konsumit;  (ii) pĂ«rkeqĂ«simin e pritshmĂ«rie tĂ« konsumatorĂ«ve dhe bizneseve, (iii) trysninĂ« e shkaktuar nga tregjet financiare mbi besimin e investitorĂ«ve dhe kostove pĂ«r tĂ« investuar; (iv) frenimin e shkaktuar nga masat e pĂ«rforcuara tĂ« austeritetit fiskal tĂ« ndĂ«rmarra nĂ« disa prej vendeve anĂ«tare; (v) si dhe ngadalĂ«simin qĂ« pritet tĂ« ndodhe nĂ« kĂ«rkesĂ«n e jashtme.
Situata paraqitet më optimiste për vendet e ballkanit perëndimor ku ritmi i rritjes, edhe pse është dukshëm nën nivelin e periudhës para krizës, vijon të mbetet të paktën dy herë më i lartë se ai i eurozonës. Referuar raportit tremujor të Drejtorisë së Përgjithshme për Çështjet Ekonomike e Financiare pranë Komisionit Evropian, të dhënat deri në tremujorin e parë të këtij viti (2011) në përgjithësi konfirmojnë vazhdimësinë e rikuperimit ekonomik në ekonomitë e vendeve të rajonit tonë, ndonëse ritmi i rritjes varion midis vendeve.
NjĂ« situatĂ« ekonomike tejet problematike ka rezultuar edhe pĂ«r dy ekonomitĂ« mĂ« kryesore partnere pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, atĂ« tĂ« GreqisĂ« dhe ItalisĂ«. NdĂ«rkohĂ« qĂ« ekonomia greke thelloi nivelin e recensionit pĂ«rgjatĂ« vitit 2010 me njĂ« rritje negative prej -4.5%  nga -2% qĂ« ishte nĂ« vitin 2009 dhe vijon tĂ« pĂ«rjetojĂ« njĂ« recension tĂ« thellĂ« edhe pĂ«rgjatĂ« kĂ«tij viti, situata e zbehtĂ« ekonomike nĂ« Itali duket se Ă«shtĂ« pĂ«rkeqĂ«suar mĂ« tej gjatĂ« gjysmĂ«s sĂ« parĂ« tĂ« vitit 2011 dhe perspektiva e afĂ«rt ka anuar ndjeshĂ«m pĂ«r nga kahu negativ. Nga njĂ« rritje prej 1.3% e regjistruar nĂ« vitin 2010 pĂ«r ekonominĂ« italiane, parashikimet pĂ«r rritjen e vitit 2011 janĂ« pĂ«rkeqĂ«suar vazhdimisht. NĂ« Maj tĂ« kĂ«tij viti Komisioni parashikonte njĂ« rritje prej 1% pĂ«r vitin 2011 nĂ« tĂ«rĂ«si, ndĂ«rkohĂ« qĂ« nĂ« Shtator tĂ« 2011 parashikon njĂ« rritje nĂ« nivelin 0.7% dhe tĂ« dy kĂ«to parashikime nuk marrin nĂ« konsideratĂ« zhvlerĂ«simet e borxhit sovran italian tĂ« bĂ«ra sĂ« fundmi nga Standard and Poors dhe Moody’s.
Përballë këtyre zhvillimeve ekonomia shqiptare përgjatë vitit 2010, sipas vëzhgimeve të të gjithë partnereve ndërkombëtarë (KE, FMN, BB etj), dëshmoi një qëndrushmëri të admirueshme. Viti 2010 vijoi progresin e qendrushem të dekades së fundit, duke siguruar rritjen nga më të lartat ekonomike në rajon e eurozonë dhe duke mundësuar trefishimin e PBB për frymë brenda një dekade. Politikat fiskale dhe administrative lehtesuese, kane ndihmuar biznesin per t’u bere me produktiv.
Treguesit kryesorë makroekonomikë mbetën stabël dhe u përmirësuan më tej. Rritja ekonomike prej 4%, në vijë me parashikimet e qeverisë, u bazua në radhë të parë nga një rimarje e fortë e konsumit krahasuar me një vit më parë. Konsumi privat gjatë vitit 2010 u përmirësua ndjeshëm edhe pse roli i tij mbeti jo përcaktues në kërkesën agregate. Te dhenat sasiore nga importet e mallrave te konsumit sugjerojne nje pamje me pozitive se indeksi i tregtise me pakice. Importet e mallrave te konsumit te perllogaritura ne leke u rriten me rreth 11 % ne vitin 2010 ne terma vjetore, kundrejt nje rritje prej vetem 1.3 % ne 2009 dhe nje rritje mesatare vjetore prej 10,4 % qe nga viti 2001.
Eksportet shqiptare me rritjen e tyre më të fuqishme të njohur më parë prej 56.4% krahasuar me vitin 2009 ishin ato që udhëhoqën rritjen ekonomike të vendit.“Mineralet, lendet djegese dhe energjia elektrike” ishin grupi me kontributin me te larte ne rritjen totale te eksporteve me rreth 23.6 pike perqindje.
Kushtet e tregut te punes jane permiresuar ne tremujoret e fundit te 2010, pas ngerçit ne tremujorin e pare te po ketij viti, duke pasqyruar rimekembjen ne aktivitetin ekonomik. Punesimi ne sektorin privat jo-bujqesor u rrit me 1,8 % ne terma vjetore ne tremujorin e dyte te 2010 dhe vazhdoi te rritet me 2.6 % dhe 3.1 % ne tremujorin e trete dhe tremujorin e katert te po ketij viti. Permiresimi i punesimit ne sektorin privat jo-bujqesor ka reflektuar kryesisht rritje te numrit te te punesuarve ne industri dhe ne sektoret e sherbimeve. Norma e papunesise qendroi ne nivelin 13.5 % duke shenuar nje renie te moderuar nga niveli 13.8 % qe regjistrone ne tremujorin e trete te vitit 2009.
Gjate 2010, inflacioni mbeti brenda kufirit prej 3+-1 të targetuar nga Banka e Shqipërisë, pra një inflacion mesatar vjetor prej 3.5% me një tendencë ulje përgjatë vitit.
Zhvillimet monetare ne 2010 jane karakterizuar nga zgjerimi me rritme te larta i rritjes se parase se gjere ne krahasim me fundin e 2009, i mbeshtetur nga zhvillimet pozitive ne anen e detyrimeve te bilancit te bankave. Ne dhjetor paraja e gjere eshte rritur me 12.5% ne terma vjetore, krahasuar me 6,8% qe ishte ne fund te vitit 2009. Ndërsa agregati monetar ne leke (M2) u rrit mesatarisht me 4,6% ne terma vjetore per vitin, paraja jashte bankave ka qene ne rënie dhe ka regjistruar nje ulje mesatare vjetore prej 4.4% gjate gjithe vitit, duke rikonfirmuar edhe tendencen e kthimit te depozitave ne sistemin bankar gjate kesaj periudhe. Kjo ka bërë që niveli i depozitave në lekë të ritet me 11% në terma vjetorë ndërkohë që rritja vjetore prej 28% e depozitave ne valute eshte mbeshtetur edhe nga flukset e dergesave te huaja si dhe te aktivitetit te biznesit gjate kohes sesezonit turistik.
Edhe pse likuiditeti bankar u permiresua dukshem ne krahasim me 2009 dhe bankat kane zbutur disi standardet e kredise, aktiviteti kredidhenes ka mbetur mĂ« i ngadaltĂ« se 3-4 vitet paraprirĂ«se. Raporti i kredise ndaj PBB-se ne fund  te vitit 2010 ishte rreth 39.5%, pak me i larte se niveli ne fund te 2009. Ne Dhjetor te vitit 2010, norma vjetore e rritjes se portofolit te kredive ishte pothuajse 9,7%. ne krahasim me 3,5% qĂ« ishte ne fund te 2009. Kredia per bizneset ka kontribuar pozitivisht ne rritjen e kredive, kjo ka shenuar nje rritje prej 13,4% ne terma vjetor ne krahasim me 7,5% qe ishte ne fund te 2009. Kreditimi per individet ka treguar disa permiresime ne terma mujore, por ende vazhdoi te mbetet ne terma te uleta deri ne dhjetor 2010, me nje rritje prej 0.7% ne terma vjetore.
Norma e interesit ne depozita te reja ka qene ne nje trend ne renie si per monedhen vendase ashtu dhe per ate te huaj. Norma e ponderuar e interesit te depozitave te reja ne leke ka rene me 5%. Nderkohe, ne korrik, Banka e Shqiperise uli normen baze te interesit me 0.25 pike perqindjeje duke arritur ne 5%, renie e trete qe nga shkalla prej 6.25% ne fillim te 2009.
Ndryshe nga zhvillimet ne kursin e kembimit ne vitin 2009, zhvleresimi i lekut gjate vitit 2010 ishte i moderuar, duke arritur shkallen minimale vjetore te zhvlersimit prej 2.5% ne nentor 2010 dhe duke rezultuar me një zhvlerësim mesatar vjetor në raport me euron dhe dollarin respektivisht në 4.34 dhe 9.49 përqind krahasuar me te njejten periudhe te vitit 2009 .
Ne fund te vitit 2010, bilanci i pergjithshem i pagesave u mbyll me nje suficit prej 178.8 milion Euro pas deficitit prej 31,9 milion qe shenonte viti 2009. Llogaria korente regjistroi nje deficit prej 1,056 milion Euro, me nje renie prej 21,5% nga nje vit me pare. Llogaria kapitale dhe financiare regjistroi nje suficitit prej 924.5 milion Euro, ne gjendje te financoje rreth 87.6% te deficitit te llogarise korente. Ne fund te vitit 2010, stoku i rezerves valutore arriti ne rreth 1.9 miliard Euro qe eshte e mjaftueshme per te mbuluar rreth 4.8 muaj import  te mallrave dhe sherbimeve.
Zhvillimet në financat publike përgjatë vitit 2010 kanë qenë në të njëjtën kahje me nevojën për përshpejtimin e rritjes ekonomike të vendit si dhe nevojës për të rruajtur qëndrushmërinë makroekonomike të vendit si faktori themelor për gjenerimin e rritjes ekonomike të qëndrueshme e afatgjatë. Për këtë, qeveria deklaroi në janar 2010 një paketë masash për forcimin e hosteritetit fiskal, masa të cilat synonin uljen e deficitit, rruajtjen e nivelit të borxhit përmes një sërë shkurtimesh në shpenzime.
Sot ne raportojmë me kënaqësi përpara Kuvendit se ky angazhim i qeverisë rezultoi mëse i suksesshëm dhe çoi në rritjen e mëtejshme të kredibilitetit të ekonomisë sonë në partnerët e huaj si dhe në agjentët e brendshëm ekonomikë, një kusht ky i rëndësishëm për shëndoshjen e mëtejshme ekonomike dhe përballimin e goditjeve të mundshme të krizës ekonomike globale. Rezultatet e këtij angazhimi për 2010 ishin:
-deficiti buxhetor ra në nivelin 3% të PBB i cili është niveli kinimal historik i tij;
-borxhi public u ul me 1 pikë përqindje në krahasim me vitin 2009;
-të ardhurat u rritën afro 9%;
-shpenzimet u ulën me 4.5%;
-u respektuan të gjitha prioritetet e vendosura (rritje e pagave dhe pensioneve sipas programit, investime publike gjithsej rreth 6.5% e PBB etj)
Realizimi I suksesshëm I këtij angazhimi të qeverisë, përballë kompleksitetit që paraqet ndërmarrja e masave të tilla në ekonomitë e vendeve përreth e më gjerë, dëshmon veç të tjerash edhe për mundësitë që ofron struktura aktuale buxhetore për të ndërmarë programe të tilla hosteriteti pa dhimbje të mëdha, bile duke vijuar njëkohesisht rritjen e pagave, pensioneve e alokacioneve familjare të cilat janë fokusi I vetëm I shkurtimeve në vendet e tjera.
Treguesit kryesore te buxhetit
Per vitin 2010 te ardhurat totale ne buxhetin e konsoliduar arriten ne 324.7 miliarde leke ndĂ«rsa shpenzimet totale arriten ne 362.8 miliarde leke. Krahasuar me vitin 2009 tĂ« ardhurat ishin 8.6% mĂ« tĂ« larta ndĂ«rsa shpenzimet u zvogĂ«luan me 4.5%. Deficiti fiskal u pĂ«rgjysmua duke rĂ«nĂ« ne 38 miliarde lekĂ« nga kreditĂ« e zhvillimit. Ne vitin 2010 u realizua me sukses emetimi i Eurobondit te pare shqiptar, i cili krijoi akses pĂ«r vendin ne tregun nderkombetar te kapitalit. Nderkohe kostoja me te cilen u emetua (7,5% me afat 5 vjet) eshte favorizuese jo vetem e krahasuar me kredine sindikale, te cilen ky Eurobond mundesoi per shlyerje, por edhe krahasuar me vendet e tjera te cilat kane nje vleresim risku me te larte. Shlyerja e kredise se meparshme i gjeneroi buxhetit  kursim ne sherbimin e borxhit duke sjelle gjithashtu diversifikimin e portofolit te borxhit dhe menaxhimin efektiv te instrumentave te tij.
Te ardhurat e buxhetit u realizuan sa 97.3% e programit duke dëshmuar një ecuri pozitive dhe një permiresim te ndjeshem kundrejt nje viti me pare, duke u ndikuar nga rigjallerimi i aktivitetit ekonomik ne vend, përmirësimin e administrimit si dhe uljen e mëtejshmë të informalitetit. Te ardhurat tatimore u rriten me 6.5 perqind kundrejt nje viti me pare; te ardhurat nga tatime dhe dogana me 6.8 perqind; te ardhurat e mbledhura nga pushteti vendor pesuan ulje prej rreth 2.1 perqind; te ardhurat ne fondet speciale u rriten me 7.7 perqind; te ardhurat jo tatimore me 33 perqind. Vlen të theksohet se masat ligjore të ndërmara për të lehtësuar e nxitur strategjitë investuese e prodhuese të biznesit dhe sidomos të industrive eksportuese, gjatë viti 2010 iu rimbursua biznesit në formën e tvsh rreth 9 miliard lekë ose trefishi i shumave të dhëna në vitet e mëparshme.
Shpenzimet e pergjithshme te buxhetit ne fund te vitit 2010, u realizuan në masën 97.5% të programit duke qenë sa 29.5 perqind e PBB. Kundrejt vitit 2009, shpenzimet buxhetore rezultojne rreth 17.1 miliarde leke me te ulta, ose rreth 4.5 perqind me pak. Duhet kujtuar se viti 2009, u karakterizua nga nje politike fiskale ekspansioniste ne kunderpergjigje kundraciklike te efekteve negative te krizes globale duke përdorur mbi 25 miliard lekë të ardhura nga privatizimet për të përshpejtuar investimet publike në infrastrukturë (ne fund te vitit 2009 deficiti fiskal ishte 80.9 miliarde). Ky kufizim i shpenzimeve ne linje me politiken fiskale stabilizuese te Qeverise të shpallur në muajin janar, u mundësua përmes rishikimit të buxhetit në mesviti si dhe rialokimeve të tepricave në muajin dhjetor.
Nga pikpamja e politikave që evidentohen e theksohen si dhe karakteristikave specifike strukturore të buxhetit faktik 2010 mund të përmendim:
• Buxheti luajti njĂ« rol aktiv nĂ« mbĂ«shtetjen e ekonomisĂ« reale, tashmĂ« jo pĂ«rmes ekspansionit anticikik fiskal, por duke krijuar njĂ« situatĂ« stabile nĂ« tregun monetar, pĂ«r tĂ« ulur cmimin e parasĂ« dhe atĂ« tĂ« produkteve pĂ«rballĂ« zhvillimeve tĂ« paqendrueshme tĂ« tregjeve rajonale;
• Buxheti 2010 dĂ«shmoi ekzistencĂ«n e njĂ« marzhi manovre mĂ«se tĂ« mjaftueshĂ«m nĂ« anĂ«n e shpenzimeve dhe njĂ« kapaciteti administrativ tĂ« admirueshĂ«m pĂ«r tĂ« reaguar nĂ«n perspektivĂ«n e njĂ« stabilizimi fiskal tĂ« menjĂ«hershĂ«m pĂ«rballĂ« cdo evenimenti nĂ« tĂ« ardhmen;
• Rritja e tĂ« ardhurave buxhetore nuk erdhi nga rritja e barĂ«s fiskale, por nga ulja e informalitetit dhe mireadministrimi. PĂ«rkundrazi njĂ« sĂ«rĂ« pĂ«rmieĂ«simesh ligjore lehtĂ«suan barĂ«n fiskale tĂ« sipĂ«rmarjeve ekonomike;
• Optimizimi dhe ulja e vĂ«llimit tĂ« shpenzimeve publike si dhe zvogĂ«limi i deficitit buxhetor nĂ« nivelet mĂ« tĂ« ulĂ«ta historike u mundĂ«sua pa prekur prioritetet programore tĂ« qeverisĂ« dhe nĂ« njĂ« mirĂ«kuptim tĂ« gjerĂ« shoqĂ«ror;
• Konsolidimi fiskal u bĂ« krahas rritjes sĂ« pagave tĂ« sektorit publik nga 7-12% dhe tĂ« pensioneve 7-14%;
• Investimet publike vijuan tĂ« mbeten prioritare duke konsumuar mbi 1/5 e fondeve publike ose rreth 6.5% e PBB;
• NdĂ«rsa stoku i borxhit publik ulet me njĂ« pik pĂ«rqindje ndaj PBB, ulje edhe mĂ« tĂ« madhe shĂ«non ulja e kostos sĂ« shĂ«rbimit tĂ« borxhit, duke zbritur poshtĂ« nivelit tĂ« vitit 2004, edhe pse kriza e borxheve nĂ« ekonomitĂ« e tjera po rrit borxhet me shpejtĂ«si dhe po shtrenjton gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« paratĂ« pĂ«r shĂ«rbimin e tyre;
• Fatura sociale nĂ« buxhetin 2010 u rrit mĂ« shpĂ«jt se programet e tjera duke bĂ«rĂ« qĂ« afro 1/3 e buxhetit ose afro 9% e pbb (nga 6.7 nĂ« 2004 ose ÂĽ e shpenzimeve gjithsej) tĂ« destinohen pĂ«r fondet shoqerore publike; NdĂ«rkohĂ« pjesa e deficitit tĂ« dy fondeve publike po vjen nĂ« thellim. Reformimi i tyre Ă«shtĂ« i nevojshĂ«m;
• Rritja e buxheteve tĂ« pushtetit vendor ka ardhur kryesisht nga rritja e transfertave tĂ« buxhetit qendror. TĂ« ardhurat lokale mbeten nĂ« stanjacion, njĂ« reformim fiskal lokal nĂ«nkupton decentralizim tĂ« mĂ«tejshĂ«m fiskal, por para sĂ« gjithash rritje tĂ« kapaciteteve administruese tĂ« tyre.
Buxheti faktik i vitit 2010 është audituar në kohë dhe sipas ligjit nga Kontralli i Lartë i Shtetit, i cili i gjeti të dhënat të përputhura me transaksionet e kryera nga thesari në sistemin bankar. Zbatimi i buxhetit është karakterizuar nga një disiplinë dhe rigorozitet financiar më i lartë çka ka rritur më tej efektivitetin e përdorimit të fondeve publike.
Buxheti i vitit 2010 ishte një eksperiencë e re në hartimin dhe zbatimin e një programi fiskal bazuar në një lidhje të drejtpërdrejtë të financimit të programeve e projekteve buxhetorë në këmbim të rezultateve konkrete dhe treguesve të matshëm. Eshtë koha që vlerësimi i zbatimit të buxhetit të bazohet jo vetëm sa i takon rigorozitetit në zbatimin e ligjshmërisë, por në radhë të parë në treguesit dhe outputet e mara nga përdorimi i fondeve publike për cdo program e projekt, çka përbën edhe nivelin më të lartë në përdorimin eficient e efektiv të fondeve publike.